საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა აჭარის ხარიტონ ახვლედიანის სახელობის მუზეუმში

Abstract

აჭარის ხარიტონ ახვლედიანის სახელობის მუზეუმი ბათუმ­ში დაარსდა 1908 წელს როგორც სასკოლო მუზეუმი, 1939 წლიდან კი ეწევა სამეცნიერო-კვლევით მუშაობას. მუზეუმში დაცულია 180 000-მდე ექსპონატი. აღსანიშნავია, რომ მუზეუმს დიდი სივრცე არ უკავია და აქედან გამომდინარე რთულია, სრულყოფილად წარ­მო­ჩინდეს და სრულად გამოიფინოს რომელიმე კონკრეტულ ეპოქასა თუ მოვლენასთან დაკავშირებული ექსპოზიცია. ამის მიუხედავად, მუზეუმი დამთვალიერებელს დამოუკიდებლობის გამოცხადების და საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შესახებ მნიშვნე­ლოვან მასალებს აცნობს.

საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკასთან დაკავშირე­ბულ მასალებს (სხვასთან ერთად) მუზეუმში ერთი ოთახი უკავია.  განსაკუთრებული ყურდღებაა გამახვილებული აჭარის საქართვე­ლოს­თან დაბრუნების საკითხზე და ამ თემასთან დაკავშირებული როგორც სამხედრო, ისე პოლიტიკურ  პირების პორტრეტები და მოვ­ლენათა აღწერაა მოცემული. მუზეუმში განთავსებულია საქარ­თველოს დამფუძნებელი კრების მიერ ხელმოწერილი დამოუკი­დებ­ლობის აქტი, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დრო­შა, პირველი რესპუბლიკის კონსტიტუციის პროექტი, დემოკ­რა­ტიული რესპუბლიკის პოლიტიკურ, სამხედრო და სასულიერო ხელმძღვანელთა სურათები, კანონთა და მთავრობის განკარგულე­ბათა კრებულები, დემოკრატიული რესპუბლიკის არსებობის პერი­ოდში გამომავალი გაზეთების სხავადასხვა ნომერი და სხვა, პირ­ველ რესპუბლიკასთან დაკავშირებული მასალები.

აღსანიშნავია, რომ მუზეუმში გამოფენილია ე. ეფრემოვის მი­ერ შესრულებული ნახატი სახელწოდებით „მენშევიკების გაქცევა ბა­თუმიდან“. საბჭოთა პროპაგანდისტული სურათი როგორც მუზე­უმის ოფიციალურ ვებ-გვერდზეა აღნიშნული, შესრულებულია 1940 წელს, მუზეუმისვე დაკვეთით. იმის გათვალისწინებით, რომ საქართველოს პირველი რესპუბლიკის ხელისუფლებამ 1921 წლის 18 მარტის დამფუძნებელი კრების უკანასკნელი სხდომის შემდეგ ქვეყანა სწორედ ბათუმიდან გემით დატოვა, საბჭოთა რეჟიმის პი­რობებში დაკვეთილი ნახატის აჭარის მუზეუმში გამოფენა და მი­ზა­ნი გასაგებია - „მენშევიკები გაიქცნენ და მოსახლეობა მიატოვეს“.

მუზეუმში მცირე ექსპოზიცია ეთმობა ბათუმში ინგლისელთა ოკუპაციის პერიოდს. საოკუპაციო რეჟიმის ხელმძღვანელის ბრძა­ნებებთან ერთად მუზეუმი დამთვალიერებელს ინგლისელი ჯა­რის­კა­ცების სურათებსაც სთავაზობს.

მუზეუმში ყურადღებას ამახვილებს 1921 წლის თებერვალ-მარტის მოვლენებზე და ბათუმიდან ოსმალების განდევნაზე. გი­ორგი მაზნიაშვილის სურათთან ერთად მოცემულია ბათუმის ოს­მალ­თაგან გათავისუფლების ბრძოლაში მეომართა საფლავებიდან ამოღებული ნივთები.

მუზეუმი დამთვალიერებელს ასევე წარუდგენს დემოკრა­ტი­ული რესპუბლიკის ეკონომიკური მდგომარეობის დამახასიათებელ მასალებს. მათ შორის ფულის ნიშნებს, ბათუმში გამოცემულ მარ­კებს.

აღსანიშნავია, რომ ვებ-გვერდზე „აჭარის მუზეუმები“, ცალკე გვერდი ეთმობა ხარიტონ ახვლედიანის სახელობის მუზეუმს, რო­მელიც კოლექციების მცირე აღწერას, ვირტუალურ ტურს, ღონის­ძებებს და სხვა მნიშვნელოვან ინფორმაციას აერთიანებს მუზეუმის შესახებ. თუმცა გვერდზე გამოქვეყნებული ინფორმაცია ზოგ შემ­თხ­ვევაში უზუსტობებს შეიცავს. მაგ. კოლექციის აღწერაში, რომე­ლიც 1921 წლის თებერვალ-მარტის ომს ეხება, ვებ-გვერდზე აღნიშ­ნულია, რომ მუზეუმში გამოფენილია 1921 წლის ივნისის საქართ­ვე­ლოს კონსტიტუციის პროექტი. მნიშვნელოვანია მექანიკური უზ­უს­ტობის გამოსწორება - კონსტიტუციის პროექტი 1920 წლის ივ­ნის­ში გამოქვეყნდა. ამავე გვერდზე აღნიშნულია, რომ „1921 წლის თებერვალ-მარტში საბჭოთა რუსეთმა მოახდინა საქართველოს ანექსია“ - უმჯობესი იქნება ინფორმაცია ჩასწორდეს და მიეთითოს, „ფაქტობრივი ანექსია“ ან „ოკუპაცია“.

შესაძლებელია იმის თქმა რომ ფართის სიმცირის მიუხედა­ვად, მუზეუმში გამოფენილი მასალები გარკვეულწილად მაინც უქ­მ­ნის დამთვალიერებელს წარმოდგენას საქართველოს დემოკრატი­ულ რესპუბლიკაზე. რასაკვირველია, უმჯობესი იქნება თუ მუზე­უმს დიდი სივრცე დაეთმობა და უფრო მეტი მასალა იქნება ხელმი­საწვდომი მნახველისთათვის, ეს უკვე წარმოდგენილ მასალებს შეავსებს და გაამრავალფეროვნებს.